Nhiều người biết đến mèo Xiêm và thường gắn giống mèo này với Thái Lan. Điều đó có cơ sở, nhưng câu chuyện về mèo bản địa Thái Lan hiện nay đã rõ ràng hơn: vào tháng 11 năm 2025, Chính phủ Thái Lan công nhận năm giống mèo bản địa là biểu tượng quốc gia trong lĩnh vực vật nuôi. Wichien Maat là một trong năm giống đó.
Đây không phải là việc Thái Lan chọn đúng một “con mèo quốc gia”. Chính xác hơn, năm giống mèo còn tồn tại được công nhận cùng nhau, trong đó mỗi giống có ngoại hình, lịch sử và vị trí văn hóa riêng. Wichien Maat đặc biệt được chú ý vì từ một chú mèo của Xiêm, nó đã đi ra thế giới và trở thành một phần của câu chuyện mang tên Siamese.
Năm giống mèo bản địa được công nhận cùng nhau
Ngày 18 tháng 11 năm 2025, Chính phủ Thái Lan thông qua đề xuất của Hội đồng Nhận diện Quốc gia, công nhận năm giống mèo bản địa sau:
- Wichien Maat
- Suphalak
- Korat
- Konja
- Khao Manee
Trong cách nói đời thường, có thể gọi chung đây là “những chú mèo quốc gia của Thái Lan”. Tuy nhiên, chi tiết quan trọng là cả năm giống được công nhận trong cùng một nhóm biểu tượng quốc gia thuộc lĩnh vực vật nuôi. Chúng không bị gộp thành một giống duy nhất và Wichien Maat cũng không thay thế bốn giống còn lại.
Ý nghĩa thực tế của việc công nhận nằm ở bảo tồn. Một giống mèo bản địa cần có quần thể đang sống khỏe mạnh, hoạt động nhân giống có trách nhiệm, hồ sơ rõ ràng và sự hiểu biết được truyền lại. Một bức ảnh đẹp hay một cái tên quen thuộc là chưa đủ để giữ lại một giống mèo.
Vì sao Wichien Maat nổi tiếng ở nước ngoài?
Siamese là tên quốc tế gắn với Siam, tên gọi trước đây của Thái Lan trong nhiều tài liệu phương Tây. Vào thế kỷ 19, những chú mèo có màu điểm từ Xiêm đã đến Anh. Theo tài liệu của Bộ Ngoại giao Thái Lan, năm 1884 Vua Chulalongkorn tặng một cặp Wichien Maat cho lãnh sự Anh, giúp những chú mèo đến từ Xiêm được biết đến rộng rãi hơn.
Sau đó, các nhà nhân giống ở nước ngoài phát triển tiêu chuẩn mèo Xiêm hiện đại với thân hình dài, đầu nhiều góc cạnh và đường nét thanh hơn. Trong bối cảnh Thái Lan, Wichien Maat thường chỉ chú mèo màu điểm bản địa có tỷ lệ cơ thể cân đối hơn. Chúng có thể cùng sở hữu thân màu sáng, mắt xanh và màu đậm ở mặt, tai, chân, đuôi, nhưng tên gọi và tiêu chuẩn không hoàn toàn giống nhau.
Nếu muốn xem phần so sánh về ngoại hình và lịch sử trước, hãy đọc bài Wichien Maat và mèo Xiêm khác nhau thế nào?.
Bản thảo về mèo là bằng chứng văn hóa, không phải giấy phép kể mọi truyền thuyết
Thái Lan có nhóm bản thảo thường được gọi là Tamra Maew, ghi lại hình dáng của mèo cùng những quan niệm về đặc điểm may mắn hoặc không may. Một bản sách gấp được Thư viện Quốc hội Mỹ lưu giữ có nguồn gốc từ miền Trung Thái Lan vào thế kỷ 19; tác giả và niên đại chính xác không được biết rõ. Các phiên bản và bản sao ở những thời kỳ khác cũng tồn tại.
Những tài liệu này giúp chúng ta hiểu rằng người Thái đã quan sát, đặt tên và ghi chép về mèo trong đời sống văn hóa từ lâu. Câu chuyện Wichien Maat vì thế không phải là điều chỉ được tạo ra sau này bởi các câu lạc bộ giống mèo phương Tây.
Nhưng bản thảo không tự động chứng minh rằng tất cả mèo chỉ sống trong cung điện, từng canh giữ đền chùa hay có năng lực siêu nhiên. Khi viết lịch sử, cần tách văn bản, hình minh họa, truyền thuyết dân gian và những câu chuyện du lịch được thêm thắt về sau.
Sự công nhận này có ý nghĩa gì với Thái Lan hôm nay?
Trước hết là bảo tồn. Bảo tồn một giống mèo bản địa không chỉ là giữ lại tên gọi hoặc hình ảnh. Điều đó còn bao gồm sức khỏe của quần thể, nhân giống có trách nhiệm, hồ sơ chính xác và sự đa dạng di truyền.
Tiếp theo là quyền kể câu chuyện. Mèo Xiêm hiện đại đã trở thành một giống mèo toàn cầu, nhưng câu chuyện của nó bắt đầu từ Xiêm và tri thức về mèo trong xã hội Thái Lan. Đặt Wichien Maat vào nhóm mèo bản địa giúp lịch sử không bị rút gọn thành một dáng mèo dài trên sàn thi đấu quốc tế.
Cuối cùng, việc này nhắc chúng ta nhìn mèo bản địa như những con vật đang sống. Chúng không chỉ là họa tiết trên đồ lưu niệm hay biểu tượng để dùng trong các dịp quảng bá.
Gặp Wichien Maat ở Thái Lan như thế nào cho đúng?
Tại Siamese Cat Café gần Mega Bangna, gia đình chúng tôi chăm sóc Wichien Maat, mèo Bengal và những chú mèo được nhận nuôi hoặc cứu hộ. Bạn có thể quan sát màu điểm, đôi mắt xanh và tính cách riêng của từng chú mèo, nhưng không cần yêu cầu một chú mèo diễn lại câu chuyện lịch sử.
Hãy để mèo tự chọn lúc muốn đến gần, đi dạo hay tìm chỗ nghỉ. Câu chuyện văn hóa có thể bắt đầu từ sách và tài liệu; sự tôn trọng động vật bắt đầu từ cách chúng ta cư xử trong khoảnh khắc hiện tại.
